Wie een woning aan de Spaanse kust koopt, denkt aan zon en uitzicht en niet aan het Spaans erfrecht. Toch bepaalt juist dat onderwerp wat er met je erfenis in Spanje gebeurt zodra jij er niet meer bent. In dit artikel lees je welk erfrecht van toepassing is op je nalatenschap, waarin de Spaanse regels afwijken van de Nederlandse wettelijke bepalingen, en hoe je met een testament voorkomt dat je nabestaanden voor verrassingen komen te staan.
Welk erfrecht is van toepassing op je nalatenschap in Spanje?
Sinds 2015 geldt de Europese erfrechtverordening. Die bepaalt dat het erfrecht van het land waar je op het moment van overlijden je gewone verblijfplaats had, je gehele nalatenschap regelt. Je nationaliteit is daarbij niet langer doorslaggevend. Wie tien jaar in Spanje woont en daar overlijdt, valt dus in beginsel onder Spaans recht, ook voor een woning in Nederland of een Nederlandse bankrekening.
Andersom werkt het net zo. Wie gewoon in Nederland woont en in Spanje alleen een tweede woning heeft, valt onder Nederlands recht. De Nederlandse wet geldt dan voor de gehele nalatenschap, inclusief de Spaanse bezittingen. De vraag of het Nederlands of Spaans erfrecht wordt, draait dus om de plek waar de erflater feitelijk zijn leven leidde, niet om de plek waar het onroerend goed toevallig staat. Dat is ook een van de punten waar je bij de regels rond een huis kopen in Spanje al rekening mee kunt houden.
In de praktijk is die grens minder scherp dan hij lijkt. Iemand die zeven maanden per jaar op de Costa Blanca zit, ingeschreven staat bij de gemeente en daar zijn huisarts en bankzaken heeft, woonde volgens de Spaanse wet gewoon in Spanje. Bij een erflater die laatst in Spanje woonde, kijken de Spaanse instanties naar het volledige beeld: Inschrijvingen, belastingaangiften, verbruikskosten en het gezinsleven. Wie serieus nadenkt over emigreren naar Spanje, verandert daarmee dus ook zijn erfrechtelijke uitgangspunt.
Europese erfrechtverordening en de rechtskeuze voor het Nederlandse erfrecht
Je hoeft je niet neer te leggen bij die hoofdregel. In je testament kun je een rechtskeuze vastleggen: Je bepaalt dan zelf dat het erfrecht van je nationaliteit op je nalatenschap van toepassing is. Voor Nederlanders betekent dat een rechtskeuze voor het Nederlandse erfrecht, en die keuze is ook in Spanje rechtsgeldig zolang zij netjes in een testament is opgenomen.
Kiezen voor Nederlands erfrecht heeft een groot voordeel: De positie van de langstlevende echtgenoot blijft beschermd. Zonder rechtskeuze val je terug op de Spaanse regels, en die pakken voor de partner een stuk minder gunstig uit. De rechtskeuze zelf kost bij de notaris vrijwel niets, maar scheelt je erfgenamen later veel uitzoekwerk en discussie.
Spaans erfrecht in de praktijk: Wie erft er volgens de Spaanse wet?
Spanje kent een systeem van dwingend erfdeel, de legítima. Twee derde van de nalatenschap gaat verplicht naar de kinderen van de erflater. Over dat deel van de nalatenschap kun je dus niet vrij beschikken, ook niet als je dat anders zou willen. Van die twee derde is de ene helft strikt en gelijk over de kinderen verdeeld, de andere helft mag je ongelijk verdelen. Er blijft dan nog een derde van de erfenis over als volledig vrij deel.
De langstlevende echtgenoot krijgt onder het Spaanse erfrecht in beginsel alleen vruchtgebruik, meestal over een derde. Hij of zij mag er blijven wonen en de opbrengsten houden, maar wordt geen eigenaar. De partner krijgt dus niet automatisch de helft van de nalatenschap, zoals veel mensen aannemen. Onder het Nederlandse erfrecht erft de langstlevende echtgenoot juist de gehele nalatenschap, en eisen de kinderen hun deel pas op bij het overlijden van de langstlevende.
Er is nog een verschil dat mensen verrast: Sommige autonome regio’s, zoals Catalonië, Navarra en Baskenland, hanteren een eigen erfrecht met afwijkende bepalingen. Welke wettelijke erfgenamen recht hebben op welk deel, hangt daar dus mede af van de regio waarin de overledene woonde.
Testamenten in Spanje: Waarom een Spaans testament verstandig is
Een Spaans testament is niet verplicht, maar wel bijzonder praktisch. Testamenten in Spanje worden getekend bij een Spaanse notaris en centraal geregistreerd in Madrid. Je erfgenamen kunnen de akte daardoor binnen enkele dagen opvragen. Heb je alleen een Nederlands testament, dan moet dat eerst worden vertaald, voorzien van een apostille en beoordeeld, en dat kost al snel maanden. In ons artikel over het Spaans testament lees je hoe die gang naar de notaris precies verloopt.
Het handigst zijn twee testamenten die op elkaar aansluiten: Eén bij de Nederlandse notaris voor je bezit hier, en één voor je bezittingen in Spanje. Laat in beide dezelfde rechtskeuze opnemen, anders ontstaat er alsnog onduidelijkheid over welk recht geldt. Controleer ook of de omschrijving van het onroerend goed in beide stukken hetzelfde is.
Erfbelasting in Spanje over je erfenis en bezittingen
Het erfrecht bepaalt wie erft, maar de fiscale kant staat daar helemaal los van. Erfbelasting in Spanje wordt geheven op basis van de plek waar het onroerend goed ligt en de plek waar de erfgenaam woont. Ook wanneer de Nederlandse wet geldt voor de verdeling, kan er in Spanje erfbelasting te betalen zijn over de Spaanse bezittingen.
De tarieven en vrijstellingen verschillen sterk per autonome regio. In Valencia en Andalusië zijn partners en kinderen inmiddels vrijwel vrijgesteld, terwijl neven, nichten en vrienden fors betalen. De aangifte moet binnen zes maanden na het overlijden van de erflater zijn ingediend. Laat de waarde van de nalatenschap dus vooraf doorrekenen, zodat je weet waar je aan toe bent.
Afwikkeling van de nalatenschap bij een Spaanse notaris
De afwikkeling van de nalatenschap verloopt in Spanje via de notaris. Je nabestaanden hebben daarvoor een overlijdensakte nodig, een verklaring van erfrecht of het Spaanse equivalent daarvan, een uittreksel uit het testamentregister en een NIE nummer voor iedere erfgenaam. Pas daarna kan het eigendom van de woning worden overgeschreven in het eigendomsregister.
Reken op twee tot zes maanden wanneer alle stukken kloppen. Ontbreekt er een document of is een vertaling niet beëdigd, dan loopt die termijn snel op. Een gestor of Spaanse advocaat die het Spaanse en het Nederlandse traject kent, verdient zichzelf hier meestal terug.
Spanje en Nederland: Wat regel je waar?
Wie bezit heeft in Nederland en Spanje, bekijkt beide landen het beste apart. Zorg dat je zowel in Nederland als in Spanje een actueel testament hebt liggen, met een identieke rechtskeuze erin. Laat de personen die erven weten waar de stukken liggen, wie de contactpersoon is en welke rekeningen er lopen.
Heb je je nalatenschap goed geregeld, dan is de gang naar de notaris straks vooral administratief werk. Is er niets geregeld, dan krijgen je erfgenamen te maken met twee rechtsstelsels, twee talen en twee belastingdiensten tegelijk, precies op het moment dat zij daar de energie niet voor hebben. Denk je nog na over de aankoop zelf, kijk dan eerst bij ons aanbod om een villa te kopen in Spanje.
Wie erft er indien er geen testament is?
Indien er geen testament is, wijst de wet de wettelijke erfgenamen aan. Volgens Spaans recht zijn dat eerst de kinderen en kleinkinderen, daarna de ouders en pas daarna de echtgenoot. De langstlevende houdt in dat geval alleen vruchtgebruik over een deel van de woning. Zonder testament kan een partner in Spanje dus in een ongemakkelijke positie belanden.
Erven kinderen altijd twee derde van de nalatenschap?
Onder het Spaanse erfrecht wel, tenzij er een afwijkende regionale regeling geldt. Met een rechtskeuze voor Nederlands recht vervalt die verplichting en geldt de Nederlandse wettelijke verdeling, waarbij de langstlevende echtgenoot in eerste instantie alles krijgt.
Moet ik mijn Nederlandse testament laten aanpassen?
Niet altijd, maar laat het wel even controleren. Een testament van voor 2015 bevat vaak geen rechtskeuze, simpelweg omdat de verordening toen nog niet bestond. Een korte aanvulling bij de Nederlandse notaris is meestal genoeg om je erfenis in Spanje sluitend te regelen.
